Start › Poradnik › Olej napędowy
Olej napędowy: co mówi norma, a czego w niej nie ma
Na dystrybutorze widzisz jedną nazwę i dwie ceny. Za obiema stoi ta sama norma, która nie opisuje jakości paliwa, tylko wyznacza dolną granicę.
Olej napędowy to frakcja z destylacji ropy naftowej, wrząca mniej więcej między 180 a 360 stopniami Celsjusza. Do tej bazy trafia pakiet dodatków i biokomponent. W paliwie ze stacji biokomponentu może być do 7 procent objętościowo, stąd oznaczenie B7 na dystrybutorze.
Wymagania dla paliwa sprzedawanego w Polsce określa rozporządzenie Ministra Gospodarki z 9 października 2015 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych. Rozporządzenie opiera się na normie PN-EN 590, europejskim standardzie dla oleju napędowego do silników o zapłonie samoczynnym.
Parametry, które rozstrzygają
| Parametr | Wymaganie EN 590 | Co realnie oznacza |
|---|---|---|
| Liczba cetanowa | min. 51,0 | Jak szybko paliwo zapala się po wtrysku |
| Gęstość w 15°C | 820,0-845,0 kg/m³ | Ile energii mieści się w litrze |
| Lepkość w 40°C | 2,000-4,500 mm²/s | Jakość rozpylenia i smarowanie pompy |
| Siarka | max 10,0 mg/kg | Trwałość katalizatora i filtra DPF |
| FAME (biokomponent) | max 7,0% V/V | Podatność paliwa na starzenie |
| Woda | max 200 mg/kg | Korozja, rozwój mikroorganizmów |
| Zanieczyszczenia stałe | max 24 mg/kg | Zużycie filtrów i wtryskiwaczy |
| Smarność (HFRR, 60°C) | max 460 µm | Ochrona pompy wysokiego ciśnienia |
| Temperatura zapłonu | powyżej 55°C | Bezpieczeństwo przechowywania |
| Stabilność oksydacyjna (PN-EN ISO 12205) | max 25 g/m³ osadu | Ile osadu powstaje przy przyspieszonym utlenianiu |
| Stabilność paliwa z FAME (PN-EN 15751) | min. 20 h okresu indukcji | Jak długo B7 opiera się utlenianiu |
Liczba cetanowa to nie to samo co moc
Cetan opisuje zwłokę zapłonu: czas między wtryskiem dawki a początkiem spalania. Im wyższa liczba cetanowa, tym krócej paliwo czeka na zapłon. Silnik pracuje ciszej, łatwiej się uruchamia zimą, mniej kopci przy rozruchu.
Norma stawia próg 51. Paliwa premium deklarują 55 albo więcej i to jest realna różnica, tylko nie taka, jaką sugeruje reklama. Wyższy cetan poprawia kulturę pracy i rozruch, a nie moc maksymalną. Moc bierze się z ilości energii w dawce, czyli bardziej z gęstości i wartości opałowej niż z cetanu. Producent może zresztą podbić liczbę cetanową dodatkiem 2-etyloheksyloazotanu, co jest normalną praktyką rafineryjną i nic złego w tym nie ma, ale sam dodatek nie czyni paliwa lepszym w każdym aspekcie.
Siedem procent estrów zmienia więcej, niż się wydaje
FAME to estry metylowe kwasów tłuszczowych, w Polsce najczęściej z rzepaku. Ustawa o biokomponentach wymusza określony udział energii odnawialnej w paliwach transportowych, więc estry są w oleju napędowym ze stacji praktycznie zawsze.
Estry mają dwie własności, które odróżniają je od węglowodorów z ropy. Utleniają się znacznie szybciej, bo cząsteczki kwasów tłuszczowych z rzepaku mają wiązania podwójne, a te są chemicznie wrażliwe. I chłoną wodę: rozpuszczalność wody w czystym FAME jest o rząd wielkości wyższa niż w oleju mineralnym. Oba te fakty wracają, gdy paliwo stoi dłużej w zbiorniku. Opisuję je osobno w tekście o starzeniu się paliwa.
Smarność, czyli parametr, który wymusiła zmiana przepisów
Do lat dziewięćdziesiątych olej napędowy zawierał sporo siarki i związki siarki smarowały elementy pompy wtryskowej. Kiedy limit siarki spadł do dzisiejszych 10 mg/kg, paliwo przestało smarować, a pompy zaczęły się zacierać.
Stąd w normie parametr smarności, mierzony testem HFRR: kulka trze o płytkę zanurzoną w paliwie w 60 stopniach, a potem mierzy się średnicę śladu zużycia. Norma dopuszcza maksymalnie 460 mikrometrów. Osiąga się to dodatkami smarnościowymi, w czym pomaga też FAME, który sam w sobie dobrze smaruje. To jeden z niewielu przypadków, gdzie biokomponent poprawia paliwo bez skutków ubocznych.
Czego norma nie reguluje
PN-EN 590 nie mówi nic o pakiecie dodatków myjących, a to on odpowiada za większość różnicy między paliwem standardowym a premium. Detergenty ograniczają osadzanie się nagaru na końcówkach wtryskiwaczy. Zabrudzony rozpylacz gorzej formuje strugę, dawka spala się mniej równomiernie i silnik traci na kulturze pracy, zanim jeszcze pojawi się kod błędu.
Norma nie reguluje też deemulgatorów, inhibitorów korozji ani środków przeciwpiennych. Dwa paliwa mogą mieć identyczne wyniki badania laboratoryjnego wszystkich parametrów z tabeli i zachowywać się w silniku różnie po dziesięciu tysiącach kilometrów.
Norma jest progiem, nie opisem. Paliwo, które ledwo mieści się w każdym limicie, formalnie spełnia PN-EN 590 tak samo jak paliwo z zapasem na każdym parametrze.
Zimą to samo paliwo ma inne wymagania
Właściwości niskotemperaturowe są jedynym parametrem, który zmienia się w ciągu roku. Rozporządzenie dzieli olej napędowy na gatunek letni, przejściowy i zimowy, każdy z inną dopuszczalną temperaturą zablokowania zimnego filtru. Szczegóły i daty przejść w tekście o dieslu zimą.
Częste pytania
Co oznacza B7 na dystrybutorze?
Że paliwo zawiera do 7 procent objętościowo estrów metylowych kwasów tłuszczowych, czyli biokomponentu FAME. Taki limit dopuszcza norma PN-EN 590 i tyle ma praktycznie każdy olej napędowy sprzedawany na polskich stacjach.
Czy wyższa liczba cetanowa daje więcej mocy?
Nie. Liczba cetanowa opisuje, jak szybko paliwo zapala się po wtrysku, a nie ile ma energii. Wyższy cetan poprawia kulturę pracy silnika, rozruch na zimno i ogranicza dymienie przy starcie. Moc zależy od ilości energii w dawce, czyli bardziej od gęstości i wartości opałowej.
Ile siarki może mieć olej napędowy?
Maksymalnie 10 mg/kg. Ten limit obowiązuje w Unii Europejskiej od 2009 roku. Przekroczenie zawartości siarki jest najczęstszym powodem zakwestionowania próbki oleju napędowego w kontrolach Inspekcji Handlowej.
Czym różni się olej napędowy premium od standardowego?
Głównie pakietem dodatków myjących, którego norma PN-EN 590 w ogóle nie reguluje. Paliwa premium deklarują też wyższą liczbę cetanową, zwykle 55 zamiast wymaganych 51. Dwa paliwa mogą mieć identyczne wyniki wszystkich badań normowych i zachowywać się w silniku różnie po kilkunastu tysiącach kilometrów.
Co to jest smarność paliwa i po co ją mierzy?
To zdolność paliwa do smarowania elementów pompy wtryskowej. Gdy limit siarki spadł do 10 mg/kg, olej napędowy przestał smarować i pompy zaczęły się zacierać. Norma mierzy to testem HFRR i dopuszcza ślad zużycia najwyżej 460 mikrometrów.